Wijtschate

Bayernwald

Voormezelestraat 2, Wijtchate.

Duits loopgravenstelsel met twee luisterschachten, gereconstrueerd op basis van archeologisch onderzoek.

Let op: tickets niet ter plaatse verkrijgbaar!

Begeleiding met gids kan aangevraagd worden via toerisme@heuvelland.be

http://www.wo1.be/nl/db-items/bayernwald

Dietrich tegenmijnschacht

Vierstraat 1, 8953 Wijtschate / Kroonaardstraat 5, 8956 Wijtschate (huidige Wytschatebos)

De Dietrich schacht bereik je via het karrenspoor naar het Kampagnebos. Volg het bospad en je vindt de Dietrich schacht na ongeveer 100 m aan je linkerkant.

GPS 50.787747,2.870197

Duitse schacht van een tegenmijn uit de Eerste Wereldoorlog.

De Duitsers bezetten de heuvelrug van Wijtschate-Mesen. De geallieerden graven vanaf eind 1915 mijnschachten en tunnels in de richting van de Duitse stellingen om er dieptemijnen onder te plaatsen. (Mijnenslag). Het Duitse leger wil de ondergrondse activiteiten lokaliseren en saboteren met tegenmijnschachten, tunnels en ‘camoufletladingen’.

Regelmatig laten Britten en Duitsers dieptemijnen ontploffen om in de kraters nieuwe versterkte posities uit te bouwen. In 1916 alleen al blazen de Britten 750 mijnen op en de Duitsers 696. Begin 1917 zijn er in het niemandsland tussen Hill 60 en Ploegsteert meer dan 40 Duitse en meer dan 20 Britse mijnkraters zichtbaar.

In het Wijtschatebos worden begin 1917 twee tegenmijnschachten, Daniel en Dietrich, uitgegraven. Ze viseren de bouw van de twee geallieerde dieptemijnen bij Petit Bois (*).

Dietrich is opgetrokken in een betonnen bunker, met twee toegangstrappen. Het dak van de betonnen bunker is na de Eerste Wereldoorlog afgebroken.

De schacht geeft vermoedelijk op een diepte van 45 meter toegang tot een houten tunnel, die evenwel niet afgewerkt raakt: 180 meter lang richting Britse linies.

Normaal gezien werden voor de bouw van dergelijke schachten hout gebruikt, eventueel verstevigd met stalen ringen. Omdat de Duitsers (die hoger zaten) dieper moesten graven en door een laag ‘drijfzand’ moesten, werden hier prefab-elementen gebruikt: speciaal daartoe gegoten betonstenen, die gebogen van vorm zijn en verstevigd zijn met bevestigingsijzers van ongeveer 5 à 6mm dikte, in speciaal daarvoor voorziene inkepingen.

Bij Petit Bois zijn er nog steeds twee grote explosiekraters, het resultaat van de ontploffing van twee Britse dieptemijnen onder de Duitse stellingen op 7 juni 1917.

(*) In maart 1917 testten de Britten daar voor het eerst een elektrische graafmachine om ondergrondse tunnels uit te graven. De graafmachine was ontwikkeld voor de Britse kolenmijnen en niet voor de Ieperse klei: door de zuigende kracht van de ‘blue bastard clay’ liep de machine vast (het blauwe kleur van de klei wordt veroorzaakt door het ijzer dat erin zit, eens aan de lucht blootgesteld wordt deze klei roestkleurig). Het werd een mislukking. Maanden later werd, na 64 meter graven bij een snelheid van 6,1 centimeter per uur, de 7,5 ton zware graafmachine uitgeschakeld en 24 meter diep onder de grond achtergelaten waar ze zich nog altijd bevindt. Sindsdien werden de tunnels weer met pure mankracht gegraven.

(*) op 10 juli vernietigde een Duitse lading de Britse tunnel bij Petit Bois over een lengte van 90 meter; 13 ‘sappers’ zaten 27 meter onder de grond vast in een tunnel van 120 cm hoog en 90 cm breed. Het duurde 6 dagen voor de tunnel was hersteld, één sapper leefde nog. De 12 andere liggen begraven naast elkaar op Kemmel Chateau Military Cemetery (Nieuwstraat).

http://www.wo1.be/nl/db-items/duitse-schacht-in-het-kampagnebos

Spanbroekmolenkrater (Pool of Peace)

Kruisstraat, Wijtschate.

De Pool of Peace is de grootste, de best ontsloten en de meest bekende krater van de Mijnenslag.

Op 7 juni 1917 (Zero Day) brachten de Britse troepen 19 ondergrondse mijnen tot ontploffing. De gigantische explosies verwoestten de Duitse stellingen en sloegen enorme kraters in het landschap. Bij de gevechten die volgden, heroverden Britse, Ierse, Australische en Nieuw-Zeelandse eenheden de heuvelkam van Wijtschate-Mesen.

De tunnel (521 meter) werd door de 171 Tunnelling Company uitgegraven. Het scheelde trouwens geen haar of de mijn was niet ontploft: de Duitsers ontdekten en vernielden de gang met een dieptebom, drie maanden voor de geplande ontploffing. In allerijl groeven de Britten een nieuwe gang naar de munitiekamer en herstelden de bedrading. Nauwelijks één dag voor Zero Day was de klus geklaard en was de mijn opnieuw in aanslag.

Deze krater (12 meter diep met een diameter van 129 meter) werd een vijver, een prachtig stukje natuur in het glooiende Heuvelland, en een symbool van vrede.

Sir Charles Wakefield (zie ook Talbot House in Poperinge) was de drijvende kracht achter het bewaren van deze krater, als ‘pool of peace’.

http://www.wo1.be/nl/db-items/krater-11-spanbroekmolen-pool-of-peace

Kruis voor het London Scottish regiment

Ieperstraat, Wijtschate.

Een trapeziumvormige sokkel met daarop een Keltisch kruis in een grijsgespikkeld graniet herinnert aan het London Scottish regiment. Het monument staat binnen een omheining van paaltjes en beplanting.

http://www.wo1.be/nl/db-items/kruis-voor-het-london-scottish-regiment

Gedenkkruis voor de 16th Irish division

Wijtschatestraat, Wijtschate.

Wijtschate werd in 1917 bevrijd door de Ieren, de 16de Ierse divisie en de 36ste Ulsterse divisie vochten zij aan zij.

Op 21 augustus 1926 werd met dit kruis, gemaakt in Ierland uit graniet geplaatst bovenop een rotsmassa, hulde gebracht aan de inzet van de 16de Ierse divisie; de 36ste Ulsterse divisie werd toen niet genoemd. Op het kruis staat de afbeelding van een klaverblad, symbool van Ierland.

In 2007 werd dit rechtgezet. Iets verder langs de kant van deze weg, richting Kemmel, staan twee ‘Ierse zuiltjes’: één met het logo van Ierland, de shamrock, en één met het logo van Ulster, de rode hand. Ze brengen in herinnering dat Ierse soldaten die thuis tegengestelde idealen, hier broederlijk samen vochten tegen een gemeenschappelijke vijand.

http://www.wo1.be/nl/db-items/gedenkkruis-voor-de-16th-irish-division

Gedenkkruis voor de 19th Western division Mesen 1917

Hoek Rijselstraat/Hollebekestraat, Wijtschate.

Een uitgehouwen, rood beschilderde vlinder op een hardstenen kruis herinnert aan de gesneuvelden van de 19th Western division die vielen in Mesen in 1917.

http://www.wo1.be/nl/db-items/gedenkkruis-voor-de-19th-western-division-mesen-1917

Gedenksteen Lasnier en het 1er Bn. Chasseurs à Pied.

Voormezelestraat, Wijtschate.

Het 1ste Franse bataljon jagers te voet wordt herdacht met een zuil met afgeronde top. Op de voorzijde staat bovenaan een bronzen haan en een hoorn met daarin de letters “I B.C.P.”. Een herinneringstekst in vlakreliëf staat op een bronzen plaat.

http://www.wo1.be/nl/db-items/gedenksteen-voor-het-1ste-franse-bataljon-jagers-te-voet

Courbes des Émotions

Vierstraat 31, Wijtschate

Dit is een kunstwerk van kunstenaarscollectief met Natural Living, Fer-Unique en Philou-art of shaping wood. Dit kunstwerk is geplaatst is onderdeel “onzichtbaar landschap”, een project in het kader van landscapes. 24 kunstwerken verspreid over de Westhoek brengen verdwenen sporen uit de Eerste Wereldoorlog weer tot leven. Plaatsen waar een goeie 100 jaar geleden gesneuvelden lagen begraven, waar gewonden werden verzorgd of waar tramsporen liepen om de soldaten te bevoorraden.

Steen- en buizenbakkerij Dumoulin

Gapaardstraat 2, Wijtschate.

In verval maar één van de boeiendste sites in West-Vlaanderen, en ook een van de belangrijkste sites die getuigen van de steenbakkerijnijverheid in Vlaanderen.

toon meer ..

In de zandleemstreek in de Zuidelijke Westhoek komt de kleilaag van het Ieperiaan aan de oppervlakte. Deze klei wordt gekenmerkt door een hoge plasticiteit en levert een waterdicht product op. In de regio werd dan ook heel wat klei ontgonnen voor de productie van bakstenen en drainagebuizen. Het aantal aanvragen voor steenbakkerijen in de provincie West-Vlaanderen piekte al eind 19^de eeuw.

De Eerste Wereldoorlog had de streek herschapen in een maanlandschap met kraters, vernielde loopgraven en prikkeldraadversperringen. De dorpen en steden waren ruïnes.

Vanaf eind 1919 werd voorzichtig met de heropbouw begonnen. In eerste instantie werd het puin en het materiaal dat het Duitse leger had achtergelaten, gebuikt maar al snel  was er grote nood aan nieuwe bouwmaterialen: bakstenen, dakpannen en drainagebuizen, nodig om de waterzieke gronden na de oorlog opnieuw bruikbaar te maken.

De vroegere steenbakkerijen werden heropgericht, zoals de familie Menu. Die baatte voor de oorlog al een steen- en pannenbakkerij uit en verwierf nuin Wijtschate de site van de Blauwe molen. Tijdens de oorlog was de windmolen gesneuveld, er stond nu een Duitse bunker.  Rond die bunker kwam een nieuwe steen- en pannenbakkerij met een Hoffmann-ringoven, een productieruimte en een kleitoren.

Er kwamen ook nieuwe ondernemers, zoals Joseph Dumoulin (1895-1981). Afkomstig uit Rumbeke, richtte hij in 1922 een steen- en buizenbakkerij op in Langemark langs de spoorlijn Oostende – Ieper (die spoorlijn bood de mogelijkheid om brandstoffen aan te voeren).

In eerste instantie liet Dumoulin grootschalige veldovens bouwen om de stenen te bakken. Dit was een voorbijgestreefde en weinig efficiënte productiemethode, maar de enige mogelijkheid in het verwoeste gebied. De Duitse bezetter had immers systematisch de productiemiddelen ontmanteld en naar Duitsland geëxporteerd. De mechanisatie (zoals stoommachines) moest terug opgebouwd worden.

In 1923 bouwde Dumoulin een permanente steenbakkerij in Langemark en in 1926 nam hij de steen- en buizenbakkerij van de familie Menu in Wijtschate over. Die productie-eenheid lag vlak aan een kleiput en specialiseerde zich in drainagebuizen en holle stenen, terwijl het bedrijf in Langemark zich toelegde op de productie van bakstenen.

Tot de jaren 50 bleef handenarbeid nog heel belangrijk in het productieproces maar dan evolueerde de grofkeramische industrie razendsnel. Ook Dumoulin volgde de algemene tendens tot mechanisering en automatisering – er kwamen monumentale droogloodsen (nog steeds te zien), baggermachine, transportbanden, snijmachine,… – , maar het bedrijf slaagde er niet om er ten volle in mee te gaan. Toen in de jaren 1960-1970 moderne tunnelovens in gebruik kwamen en PVC-drainagebuizen ingevoerd werden, kon de steenbakkerij van Wijtschate niet meer volgen.

Het bedrijf werd in 1978 stilgelegd, maar zo goed als alle uitrusting en machines bleven bewaard.

Van de gebouwen resteert de grote ringoven (Hoffmann-oven), het voorbewerkingsgebouw en het gebouw van de kleipersen, de twee hoge droogloodsen, een aantal gelijkvloerse droogloodsen, de smidse, de machinekamer met Ruston ééncylinder dieselmotor, en een zelzame vergasser (‘gazogène’) voor de productie van armgas.

De kleiputten werden indertijd – tegen de zin van de eigenaar – voor een deel met afval gevuld. Op het terrein zijn er ook nog een aantal smalspoortjes met kipwagentjes gerecupereerd van wat aan het front achtergebleven was.

De eigenaar van de site, Jan Dumoulin, vocht decennia lang voor het behoud en de bescherming van dit industrieel erfgoed. Echter, ondanks alle pogingen om de site te redden en een nieuwe toekomst te geven, liepen alle initiatieven dood (vooral omdat het naastgelegen slachthuis, COVAMEAT, hoopte op de terreinen te kunnen uitbreiden, en daarin werd gesteund door de gemeente). Jan Dumoulin overleed in 2021 en de site kwam in onbeheerd nalatenschap.

Nu, in 2025, wil het gemeentebestuur van Heuvelland niet dat de site verder verloedert. Er werd een procedure opgestart voor de verwerving. Volgens de gemeente is de site heropbouwen en volledig toegankelijk maken geen optie meer, er wordt gezocht naar een nieuwe bestemming die ‘op één of andere manier de herinnering van deze bijzondere bedrijfsactiviteit vasthoudt’.

Oorlogssites Wijtschate

• Militaire site WOI Bayernwald, Voormezelestraat
• Gapaardstraat – Duitse artilleriebunker
• Hollebekestraat – Duitse betonconstructie Oosttaverne Wood
• Houthemstraat – Duitse betonconstructie met golfplaat Oosttaverne Wood
• Ieperstraat 4A – Duitse verdedigingsconstructie Onraet Farm (4)
• Ieperstraat 137 – Duitse bunker
• Ieperstraat 158 – Duitse constructie Pick House
• Kroonaardstraat – Duitse betonnen constructie Petit Bois (3)
• Kruisstraat – Duitse schuilplaats Spanbroekmolen
• Langwegelken – Betonconstructie Huikerbossen
• Neerwaastenstraat – Duitse bunker (2)
• Rijselstraat – Britse schuilplaats, betonnen post Oaten Wood (3)
• Rijselstraat – Duitse constructie (2)
• Vierstraat – Duitse betonnen mijnschacht “Dietrich” Wijtschatebos
• Vierstraat – Duitse betonnen verdedigingsconstructie Unnamed Wood
• Vierstraat – Duitse verdedigingsconstructie Wijtschatebos (6)
• Voormezelestraat – Duitse betonnen verdedigingsconstructie Kroonaardbos (6)
• Wambekestraat 1 – Duitse betonstructie
• Wulvergemstraat – Britse betonconstructie

Oorlogskerkhoven Wijtschate

• Militaire site WOI Bayernwald, Voormezelestraat
• Cabin Hill Cemetery, Waterputstraat
• Croonaert Chapel Cemetery, Voormezelestraat
• Derry House Cemetery No.2, Voormezelestraat
• Lone Tree Cemetery, Kruisstraat
• Oosttaverne Wood Cemetery, Rijselstraat
• R.E. Farm Cemetery, Wulvergemstraat
• Somer Farm Cemetery, Hollebekestraat
• Spanbroekmolen British Cemetery, Scheerstraat
• Torreken Farm Cemetery No.1, Langebunderstraat
• Wytschaete Military Cemetery, Wijtschatestraat